Valbeveiliging / valbescherming Veiligheidsharnassen
Orthostatisch syndroom en de gevolgen hiervan zijn goed bekend in de medische wereld. Door te snel opstaan of na geruime tijd stil gezeten te hebben kunnen duizeligheid, misselijkheid, ‘opvliegers' en ongewoon zweten veroorzaken. Als door dit soort situaties flauwvallen optreedt staat dit bekend als orthostatische bewusteloosheid. Orthostatische bewusteloosheid is vrij algemeen en men zegt dat het is gerelateerd aan de huidige stand van de menselijke ontwikkeling, in zoverre dat we nog niet helemaal aangepast zijn aan het rechtop staan! In bepaalde omstandigheden kunnen de gevolgen serieus zijn en tot de dood leiden.
Een welbekend voorbeeld van orthostatische bewusteloosheid is dat van de militair die lange(re) tijd in de houding stond. Op het moment dat de soldaat zijn bewustzijn verliest zakt hij in elkaar en komt in horizontale positie terecht. Daarom is de tijd dat men in verticale positie bewusteloos is bijzonder kort. Ervan uitgaande dat er door het vallen van de militair geen verwondingen zijn veroorzaakt zal hij weer snel bij zijn positieven en hersteld zijn.
Als een persoon hangt in een veiligheidsharnas in een situatie waarin de benen immobiel zijn, bijvoorbeeld veroorzaakt door verwonding na een valincident, vindt er geen ‘natuurlijke' beweging tot in een horizontale positie plaats.
De tijd doorgebracht in deze bewegingsloze positie, met de benen beneden het hart, kunnen fatale consequenties tot gevolg hebben. De fundamentele redenen van orthostatische bewusteloosheid blijken het negatieve effect van de zwaartekracht op het bloed in de vaten, het feit dat het hart een ‘positive pressure pump' is (geen vacuümpomp, dus kan geen bloed aanzuigen) en ‘venous pooling' (Veneuze bundeling; verzameling van bloed in de vaten zie afbeelding) te zijn.
Aders dienen om het bloed terug te voeren van de organen naar het hart. De terugkeer van bloed naar het hart (als positive pressure pump) wordt bijgestaan door het optreden van de skelet-spier-pomp, die helpt bij een extreem lage bloeddruk van het veneuze systeem.
Flauwvallen kan worden veroorzaakt door het uitvallen van de skeletmusculaire pomp. Langdurig staan, of hangen in een harnas na val kan resulteren in de bundeling van bloed in de benen. Met een te lage bloeddruk of te veel weerstand door knellende beenbanden is de weerstand te hoog om het bloed naar het hart terug te kunnen voeren.
In deze gevallen worden de gladde spieren rond de aderen slap en wordt het bloed weggehouden uit de hersenen en bewusteloosheid veroorzaakt door afname van zuurstof en substraat levering aan de hersenen.
Hangtrauma (ook wel: harness hang syndrome (HHS)); de gevolgen
- Algemeen onplezierig gevoel
- duizelig, transpireren en andere algemene verschijnselen van shock,
- toename van de hartslag en transpireren
- plotselinge afname van de pols en bloeddruk
- onmiddellijk verlies van bewustzijn
- indien niet gered is overlijden zeer waarschijnlijk door:
- -verstikking veroorzaakt door afgesloten luchtwegen
- -te weinig bloed- en zuurstoftoevoer naar de hersenen
- -trombose
Afbeelding 1: HONOR Rescue-Step;
voorziening ter voorkoming van Hangtrauma, bevestigbaar op ieder harnas.
Afbeelding : Staand in de Rescue-Step
met één of twee benen wordt de bloedsomloop na een opgetreden val in stand gehouden.
In 2003 werd ik door een aantal petrochemische industrieën benaderd vanwege een fataal ongeluk van een persoon die van hoogte gevallen was en ogenschijnlijk door zijn valbescherming (bestaande uit een vanglijn van 2 meter en een full body veiligheidsharnas) goed was opgevangen.
De persoon werkte echter op grote hoogte en was geen reddingsysteem in zijn valbeschermende systeem geïntegreerd, noch beschikte de bedrijfs-reddingsdienst over middelen de gevallen persoon in veiligheid te brengen. Aldus werd de brandweer gealarmeerd die hem met een redvoertuig (hoogwerker) tenslotte in veiligheid bracht. Helaas met de dood tot gevolg.
Na de val hing het slachtoffer zonder letsel aan zijn vanglijn en in zijn harnas. Er was niets aan de hand. Na circa 10 minuten ging deze persoon zich minder comfortabel voelen en na 18 minuten verloor hij het bewustzijn; het orthostatisch syndroom. Na zo'n 20 minuten is het slachtoffer in veiligheid gebracht en kort daarna overleden. Naar alle waarschijnlijkheid is door de redding de beknelling van de benen weggenomen en is het bloed uit de benen naar het hoofd gepompt met de fatale gevolgen van dien.
Het in de benen door beknelling door de beenbanden van het harnas tot stilstand gekomen bloed kan in een slechte staat zijn waardoor een slachtoffer kan komen te overlijden. Dit wordt het ‘reflow syndrome' genoemd en is medisch zeer gecompliceerd. Het is onmogelijk dit te controleren zodra het begint, en de patiënt komt te overlijden.
Gebundeld bloed is ‘verschraald' na 10 - 20 minuten (zuurstofarm, CO2 verzadigd en ‘rijk' aan giftige afvalstoffen door het vetverbrandingsproces). Indien de beknelling bij het slachtoffer wordt weggenomen wordt het verschraalde bloed in grote hoeveelheden door het lichaam gepompt. Hierdoor kan het hart ophouden met kloppen en de interne organen (m.n. de nieren) beschadigen.
Voorkomen moet worden dat de golf aan verschraald bloed in het lichaam wordt rondgepompt maar moet er toch voldoende bloed naar de hersenen vloeien om overlijden te voorkomen. Iedereen die gered wordt uit een geïmmobiliseerde, hangende positie moet tenminste gedurende 30 minuten in een zittende positie gehouden worden.
Voorkoming hangtrauma - suspension trauma:
- indien in een harnas:
- beweeg de benen zoveel mogelijk als het kan
- indien de benen niet gebruikt worde, maak gebruik van een zitplank (bootsmanstoel) o.i.d. (als verplicht in Arbeidsmiddelen Richtlijn 45/2001/EG)
- neem regelmatig rust, eet en drink normaal
- indien door een opgetreden valincident in hangende positie:
- VERMIJD gebruik van de benen. Voorkom dat het bloed naar de benen gepompt wordt
- Til de knieën op tot een zittende positie
- Ontspan zoveel mogelijk. Paniek verergert de zaak.
- Indien mogelijk; kantel iedere paar minuten naar ondersteboven positie.
- Indien onmogelijk te bewegen:
- Span de beenspieren iedere 5 seconden zo hard mogelijk aan
- Adem langzaam en diep in
- Je MOET z.s.m. gered worden dus sla alarm.
Het mogelijk optreden van hangtrauma heeft veel te maken met het ontwerp van de toegepaste valbescherming. In Europa is het toegelaten valbeschermende middelen toe te passen waarmee tot 2 meter gevallen kan worden en maximaal 600daN (kg) kracht op het lichaam wordt uitgeoefend.
Waarop deze waarden gebaseerd zijn weet niemand meer maar zijn wel in de Europese Normen vastgelegd.
Indien men 2 meter valt en men kan zichzelf niet in veiligheid brengen moet men wachten totdat men gered wordt. Indien men tot een valbeschermend systeem gekomen zou zijn waarmee de verticale verplaatsing aanzienlijk minder zou zijn (0 cm is een theoretisch ideaal!) is men, mits niet gewond en onbekwaam, in staat direct weer op de staplaats van voor het valincident terug te stappen. Helaas; goed-koop is meestal duur-koop!
Indien men toch met een systeem is uitgerust waarmee een significante val optreden kan zijn er middelen in de markt waarmee men ieder veiligheidsharnas kan uitrusten en, na een val, kan activeren waardoor hangtrauma wordt voorkomen.
Samenvatting
Ontsnappingsmiddelen zouden in een breder perspectief van ontsnappingssystemen moeten worden geplaatst. In vrijwel alle gevallen gaat het om mensenlevens, er kan dus niet voorzichtig genoeg mee worden omgesprongen.
Zodra een totaaloplossing voor de (mogelijk optredende) problematiek wordt aangedragen wordt de veiligheid beter gewaarborgd. Ook zullen dan de persoonlijke motivatie en economische bijdrage verbeteren.
Zoals Cruijff het als zei: "Je gaat het pas zien als je het door heb."!
In dit hoofdstuk is gestreefd een positieve bijdrage te leveren aan de levende optiek over het werken met complexe systemen, in het bijzonder met het werken met redding- en evacuatiesystemen.Aangegeven zijn de principes van systemen waaruit men kan kiezen. Niet mogelijk is het in dit korte bestek alle op de markt zijnde merken en typen te bespreken, dit was ook niet de bedoeling.
De keuze hierin is ook aanzienlijk en divers, compleet of minder compleet. Belangrijk is dat u kiest voor een oplossing van uw probleem in uw situatie(s).
